मकवानपुर ।आज कात्तिक शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिबोधिनी एकादशी, देशभर भगवान् विष्णुको पूजा आराधना, तुलसीको विवाह र व्रत गरी मनाइँदैछ । यस दिन तुलसीलाई भगवान् दामोदर अर्थात विष्णुसँग विधिपूर्वक विवाह गराउने वैदिक सनातनी परम्परा छ ।
असार शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिशयनी एकादशीका दिन क्षीरसागरमा शयन गर्नुभएका भगवान् विष्णु आज ब्युँझने धार्मिक विश्वास छ । त्यसैले यस दिनलाई हरिबोधिनी वा प्रबोधिनी एकादशी पनि भनिन्छ ।
हरिशयनीदेखि हरिबोधिनी एकादशीसम्मको चार महिनाको अवधिलाई चतुर्मास भनिन्छ । यस अवधिमा विष्णुभक्तले तुलसीको व्रत तथा विशेष पूजा आराधना गर्ने परम्परा छ । भगवान् विष्णु शयनमा रहने भएकाले विवाह, व्रतबन्धलगायत माङ्गलिक कार्य नगर्ने धार्मिक मान्यता छ ।
हरिशयनी एकादशीका दिन घरघरमा रोपिएको तुलसीको मठलाई आज गाईको गोबर र रातो माटोले लिपपोत गरी फूलमालाले सजाएर भगवान् विष्णुको प्रतीकका रूपमा तुलसीसँग दामोदरको विवाह गरिन्छ । तुलसी भगवान् विष्णुलाई प्रिय भएकाले तुलसी विवाहको परम्परा बसेको धर्मशास्त्रविद्हरू बताउँछन् ।
धार्मिक मान्यतासँगै तुलसीलाई औषधीय गुणयुक्त वनस्पतिका रूपमा पनि लिइन्छ । तुलसीको पात, डाँठ र फूल परम्परागत रूपमा रुघाखोकीलगायत समस्यामा प्रयोग हुँदै आएको छ । तुलसीको मठ भएको घरलाई पवित्र मान्ने र यसको पूजा आराधना गर्दा पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ ।
काठमाण्डौ उपत्यकाका चार नारायणमा मेला
हरिवोधिनी एकादशीको दिन आज काठमाण्डौ उपत्यकाका चार नारायणमा मेला लागेको छ । भक्तपुरको चाँगुनारायण, काठमाण्डौको शेषनारायण र इचँगुनारायण तथा ललितपुरको विशङ्खुनारायणमा आज बिहानदेखि नै भक्तजनको घुईंचो लागेको छ ।
उपत्यकाका चार दिशामा रहेका यी चार नारायण सहित काठमाण्डौको बूढानिलकण्ठमा पनि विशेष मेला लागिरहेको छ । बूढानीलकण्ठमा आजदेखि शुरु भएको मेला आउँदो कात्तिक शुक्ल पूर्णिमा अर्थात मंगलवारसम्म चल्नेछ ।
चारै नारायण पुग्न नसकेकाले आज ललितपुरको दरबारक्षेत्रमा रहेको चार नारायण मन्दिरमा पुगेर दर्शन गर्ने परम्परा छ । यो चार नारायण मन्दिर वर्षमा एक दिन आज मात्रै खुल्ला गरिएको छ । बूढानीलकण्ठ नारायणस्थान र ललितपुरको चार नारायणको दर्शन गर्दा चार नारायणको दर्शन र पूजा गरे बराबरको फल पाइने जनविश्वास छ ।