काठमाडौं | नवरात्र केवल नौ दिनको धार्मिक अनुष्ठान मात्र होइन, शक्ति, भक्ति र सामाजिक एकताको महापर्व हो। देवी दुर्गाका विभिन्न रूपहरूको पूजा–आराधनाले भरिने यी नौ दिनमध्ये नवमीलाई विशेष दिन मानिन्छ। यस दिन देवी दुर्गाको बलिदान, विजय र नकारात्मक शक्तिको पराजयको प्रतीक स्वरूप विशेष अनुष्ठानहरू सम्पन्न गरिन्छन्।
नेपालको सांस्कृतिक परम्परामा नवमी दिन हनुमानढोका दरबारमा हुने पशुबलि विशेष प्रसिद्ध छ। यो परम्परा धार्मिक आस्थासँगै ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्व बोकेको छ। पुरोहितहरूले मन्त्रपाठ, हवन र आराधना गरेर बलिदान अर्पण गर्दा घर–परिवार, समुदाय र देशमा सुरक्षा, शान्ति र समृद्धि कायम हुने विश्वास गरिन्छ। यो अनुष्ठान केवल धार्मिक दृष्टिले मात्र नभई सांस्कृतिक धरोहरको रूपमा पनि नेपाली समाजमा गहिरो अर्थ बोकेको छ।
यसै दिन सिर्जनाकर्ता देवता विश्वकर्माको विशेष पूजा पनि गरिन्छ। उद्योग, निर्माण र प्रविधि क्षेत्रमा कार्यरत मानिसहरूले आफ्ना औजार, सवारीसाधनदेखि मेसिनरीसम्मलाई पूजामा राख्छन्। विश्वकर्मा पूजाले दुर्घटना र क्षति टार्ने, कार्यस्थलमा सफलता र समृद्धि ल्याउने विश्वास रहिआएको छ। धार्मिक, व्यावसायिक र सामाजिक दृष्टिले यो पूजाले आस्था र आत्मबल दुवैलाई सुदृढ बनाउँछ।
नवरात्रको नवमीसँग जोडिएको अर्को ठूलो अवसर भनेको तालेजु मन्दिरको दर्शन हो। सामान्यतया उच्च वर्गका लागि मात्र खुला रहने यो मन्दिर नवमीको दिन सर्वसाधारणका लागि विशेष रूपमा खोलिन्छ। भक्तजनहरूले देवी तालेजुका दर्शन गर्दै दीप प्रज्वलन, फूल अर्पण र मन्त्रपाठमा सहभागी हुन्छन्। यस दिनको तालेजु दर्शनले धार्मिक श्रद्धा मात्र होइन, ऐतिहासिक र सांस्कृतिक गर्वलाई पनि उजागर गर्छ।
नवमी पर्व घर–परिवारमा पनि विशेष उमंगसहित मनाइन्छ। कलश स्थापना, दुर्गा सप्तशती पाठ, दीप प्रज्वलन र प्रसाद अर्पणमार्फत भक्तजनहरूले देवीको कृपा प्राप्त गर्ने विश्वास राख्छन्। परिवारका सदस्यहरू एकत्रित भएर स्वास्थ्य, सुरक्षा र समृद्धिको कामना गर्छन्, जसले सामाजिक मेलमिलापलाई अझ मजबुत बनाउँछ। कतिपय घरमा तन्त्रिक अनुष्ठान र हवन–यज्ञको आयोजना हुन्छ, जसले वातावरणलाई पवित्र र आध्यात्मिक बनाउँछ।
यसरी नवरात्रको नवमी धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक आयाममा गहिरो अर्थ बोकेको दिन हो। यो दिनको पूजा, दर्शन र अनुष्ठानहरूले दशैँलाई उत्कर्षमा पुर्याउँछ र विजयादशमीको तयारीलाई पूर्णता दिन्छ। नवमी केवल भक्ति र आराधनाको दिन मात्र नभई, विजय, सुरक्षा र समृद्धिको सामूहिक आशा बोकेको पर्वको शिखर हो।
