बेनी | नेपालको धार्मिक र सांस्कृतिक परिदृश्यमा श्रीकृष्ण जन्माष्टमी एक अत्यन्त महत्वपूर्ण पर्वको रूपमा स्थापित छ। आज, देशभरका वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरू यो पावन अवसरलाई विशेष श्रद्धा र उल्लासका साथ मनाउँदैछन्। यो पर्व केवल भगवान श्रीकृष्णको जन्मोत्सव मात्र नभई, एक गहन आध्यात्मिक र सामाजिक महत्व बोकेको छ।
श्रीकृष्णको जन्म द्वापर युगमा भाद्र कृष्ण पक्षको अष्टमी तिथिको मध्यरातमा भएको मान्यता छ। यही कारण यस दिनलाई ‘जन्माष्टमी’ र रातलाई ‘मोहरात्रि’ को संज्ञा दिइएको छ। पौराणिक कथा अनुसार, श्रीकृष्णको जन्म अन्याय र अत्याचारको विरुद्ध धर्म र न्यायको पुनर्स्थापनाको लागि भएको थियो।
जन्माष्टमीको अवसरमा देशभरका कृष्ण मन्दिरहरूमा विशेष गहमागहम देख्न सकिन्छ। भक्तजनहरू बिहानैदेखि मन्दिरहरूमा पुगी पूजा-आराधना, प्रवचन र भजनकीर्तनमा सहभागी हुन्छन्। धेरै श्रद्धालुहरू दिनभर उपवास बस्ने र रातभर जाग्राम बस्ने परम्परा पालना गर्छन्। यो आध्यात्मिक अनुशासन र समर्पणको प्रतीक हो।
श्रीकृष्णलाई ज्ञानयोग, कर्मयोग र भक्तियोगका प्रणेताको रूपमा चिनिन्छ। उनको जीवन र शिक्षाहरूले मानव समाजलाई गहन दार्शनिक र नैतिक मार्गदर्शन प्रदान गरेको छ। कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा अर्जुनलाई दिइएको उपदेश, जुन पछि ‘श्रीमद्भगवद्गीता’ को रूपमा संकलित भयो, विश्वभर प्रसिद्ध छ र यसलाई जीवनको मार्गदर्शक ग्रन्थको रूपमा लिइन्छ।
श्रीकृष्णको जीवनी अनेकौं रोचक र प्रेरणादायक घटनाहरूले भरिएको छ। बाल्यकालमा गोकुलमा गरेका विभिन्न लीलाहरू, किशोरावस्थामा गोपिनीहरूसँगको रासलीला, र पछि राजनीतिक तथा सामाजिक क्षेत्रमा गरेका महत्वपूर्ण कार्यहरूले उनलाई एक बहुआयामिक व्यक्तित्वको रूपमा स्थापित गरेको छ। उनले कंस, जरासन्ध जस्ता दुष्ट शासकहरूको अन्त्य गरी धर्म र न्यायको स्थापना गरेका थिए, जसले उनलाई एक आदर्श नेताको रूपमा चित्रण गर्छ।
काठमाडौं उपत्यकामा जन्माष्टमीको विशेष महत्व छ। पाटनको मङ्गलबजारस्थित प्रसिद्ध कृष्ण मन्दिरमा ठूलो मेला लाग्छ। यसैगरी, कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिकाको नवतनधाम र बूढानीलकण्ठस्थित श्रीकृष्ण भावनामृत सङ्घको मन्दिरमा पनि भक्तजनहरूको विशेष भीड देख्न सकिन्छ। यी स्थानहरूमा विशेष पूजा, भजनकीर्तन र प्रवचनहरूको आयोजना गरिन्छ।
जन्माष्टमीको अवसरमा काठमाडौंका विभिन्न धार्मिक संघसंस्थाहरूले श्रीकृष्णको झाँकीसहित शोभायात्रा तथा रथयात्रा निकाल्ने परम्परा छ। यस्ता कार्यक्रमहरूले समुदायमा एकता र सामाजिक सद्भाव बढाउन मद्दत गर्छन्।
श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको महत्व केवल धार्मिक दृष्टिकोणमा मात्र सीमित छैन। यो पर्वले समाजमा नैतिक मूल्य र मान्यताहरूको पुनर्जागरण गर्ने अवसर प्रदान गर्छ। श्रीकृष्णका शिक्षाहरू – कर्तव्यपरायणता, निःस्वार्थ सेवा, प्रेम र करुणा – आजको समयमा पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छन्।
यो पर्वले हिन्दू धर्मावलम्बीहरूलाई श्रीकृष्णका शिक्षाहरू अनुसरण गर्दै जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन प्रेरित गर्छ। यसले व्यक्तिगत आध्यात्मिक विकासको साथसाथै सामाजिक दायित्वबोधको भावना जगाउँछ। श्रीकृष्णले सिकाएको निष्काम कर्मयोगको सिद्धान्त आजको व्यस्त र भौतिकवादी समाजमा विशेष महत्वपूर्ण छ।
जन्माष्टमी पर्वले नेपाली समाजमा धार्मिक सहिष्णुता र सांस्कृतिक विविधताको संरक्षण गर्न पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यो पर्व विभिन्न समुदायहरूबीच सद्भाव र एकता बढाउने माध्यम बनेको छ। यसले हाम्रो समृद्ध सांस्कृतिक परम्पराको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा योगदान पुर्याउँछ।
अन्त्यमा, श्रीकृष्ण जन्माष्टमी केवल एक धार्मिक उत्सव मात्र नभई, यो आध्यात्मिक चेतना जगाउने, सामाजिक एकता बढाउने र मानवीय मूल्यहरूको पुनर्स्थापना गर्ने एक महत्वपूर्ण अवसर हो। यो पर्वले हामीलाई श्रीकृष्णका शिक्षाहरूलाई दैनिक जीवनमा उतार्न र समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन प्रेरित गर्छ। यसरी, जन्माष्टमी पर्व नेपाली समाजको धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक ताना-बानामा एक महत्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ।
