बागमती प्रदेशमा विपद्को कहर: ८८ जनाको मृत्यु, ५१ करोड भन्दा बढीको क्षति

हेटौँडा | गत आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ मा बागमती प्रदेशमा विपद्का घटनाहरूले ठूलो जनधनको क्षति गरेको छ। आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयका अनुसार यो वर्ष प्रदेशमा ८८ जनाले विपद्का कारण ज्यान गुमाएका छन् ।

“हरेक मृत्यु एउटा परिवारको त्रासदी हो,” भन्छिन् मन्त्रालयकी सूचना अधिकारी रविता कार्की। उनका अनुसार कुल ८ सय ५६ वटा विपद्का घटनाहरू भए, जसमा आगलागी, बाढी, पहिरो र वन्यजन्तु आक्रमण प्रमुख थिए।

उनका अनुसार आगलागीका कारण २४ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने ८७ जना घाइते भएका छन्। यसबाट मात्र ४६ करोड ९५ लाख भन्दा बढीको आर्थिक क्षति भएको छ, जसले धेरै परिवारहरूलाई आर्थिक संकटमा धकेलेको छ।

वन डढेलोका १२२ वटा घटनाहरूले पनि ठूलो क्षति पुर्‍याएका छन्। यी घटनाहरूमा ४ जनाको मृत्यु भयो र ६ जना घाइते भए। वन डढेलोबाट २ करोड ३९ लाख भन्दा बढीको क्षति भएको छ, जसले वन क्षेत्रमा ठूलो नोक्सानी पुर्‍याएको छ। यसले प्राकृतिक वातावरण र जैविक विविधतामा पनि नकारात्मक असर पारेको छ।

पहिरोका घटनाहरूले पनि प्रदेशलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित पारेको छ। ९० वटा पहिरोका घटनाहरूमा ४२ जनाको मृत्यु भयो, ४१ जना बेपत्ता भए र २३ जना घाइते भए। यी घटनाहरूले धेरै गाउँ र समुदायहरूलाई विस्थापित गरेको छ, जसले सामाजिक र आर्थिक चुनौतीहरू सिर्जना गरेको छ।

वन्यजन्तु आक्रमणका ४२ वटा घटनाहरूमा ६ जनाको मृत्यु र ३८ जना घाइते भएका छन्। यसले मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्वको गम्भीरता देखाउँछ र यस क्षेत्रमा ठोस नीति र कार्यक्रमहरूको आवश्यकता रहेको संकेत गर्छ।

बाढीका ३३ वटा घटनाहरूमा ५ जनाको मृत्यु र २ जना बेपत्ता भएका छन्। यसबाहेक भारी वर्षा, चट्याङ, हावाहुरी, हिमपहिरो जस्ता विपद्का घटनाहरूले पनि प्रदेशलाई प्रभावित पारेका छन्। यी सबै घटनाहरूले प्रदेशका १८९ वटा भौतिक पूर्वाधारमा क्षति पुर्‍याएका छन् र कुल ५१ करोड ६७ लाख रुपैयाँको आर्थिक क्षति भएको अनुमान गरिएको छ।

यी विपद्का घटनाहरूले ६ सय १९ वटा पशु चौपायाको पनि क्षति गरेको छ, जसले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पारेको छ। धेरै किसानहरूले आफ्नो जीविकोपार्जनको मुख्य स्रोत गुमाएका छन्, जसले उनीहरूलाई आर्थिक संकटमा धकेलेको छ।

यी चुनौतीहरूको सामना गर्न प्रदेश सरकारले केही कदमहरू चालेको छ। विपद् व्यवस्थापनका लागि १३ जिल्लामा १ करोड ७० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको थियो, जसमध्ये ६१ लाख ८७ हजार रुपैयाँ खर्च भएको छ। मकवानपुर, सिन्धुली र रामेछाप जिल्लाहरूमा सबैभन्दा बढी रकम खर्च भएको देखिन्छ। यद्यपि, यो रकम अपर्याप्त रहेको र थप लगानीको आवश्यकता रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्।

सरकारले ३ करोड रुपैयाँको उद्धार सामग्री पनि खरिद गरेको छ, जसमा ६४ प्रकारका विपद् उद्धार सामग्रीहरू समावेश छन्। यी सामग्रीहरू प्रदेशका विभिन्न जिल्लामा हुने विपद्का घटनामा तत्काल उद्धारमा प्रयोग गर्ने उद्देश्यले भण्डारण गरिएको छ। यो कदमले भविष्यमा हुने विपद्का घटनाहरूमा छिटो र प्रभावकारी प्रतिक्रिया गर्न मद्दत गर्ने आशा गरिएको छ।

विपद् व्यवस्थापन विज्ञ डा. रमेश पोखरेलले यी तथ्याङ्कहरूले बागमती प्रदेशमा विपद् जोखिमको गम्भीरता देखाएको बताए। उनका अनुसार, “हामीले पूर्व तयारी र जोखिम न्यूनीकरणमा अझै बढी ध्यान दिनुपर्छ। समुदायस्तरमा जनचेतना बढाउने र स्थानीय स्तरमा विपद् प्रतिकार्य क्षमता बढाउने कार्यक्रमहरू संचालन गर्नुपर्छ।” उनले थप जोड दिँदै भने, “विपद् व्यवस्थापन एक निरन्तर प्रक्रिया हो, जसमा सबै सरोकारवालाहरूको सक्रिय सहभागिता आवश्यक छ।”

मन्त्रालयका सचिव पूर्ण बहादुर दर्जीले आगामी योजनाहरूबारे जानकारी दिँदै भने, “हामीले यस वर्षको अनुभवबाट धेरै कुरा सिकेका छौं। आगामी दिनमा विपद् पूर्वतयारी र प्रतिकार्यलाई अझ प्रभावकारी बनाउन थप बजेट र जनशक्तिको व्यवस्था गर्दैछौं। साथै, स्थानीय तहसँगको समन्वयलाई बलियो बनाउने योजना छ।” उनले थप बताए कि मन्त्रालयले विपद् जोखिम न्यूनीकरणका लागि दीर्घकालीन रणनीति तयार पार्दैछ, जसमा जलवायु परिवर्तनको असरलाई पनि ध्यानमा राखिएको छ।

स्थानीय समुदायका प्रतिनिधिहरूले पनि यी विपद्का घटनाहरूले पारेको प्रभावबारे आफ्ना अनुभवहरू साझा गरेका छन्। सिन्धुपाल्चोकका एक स्थानीय नेता रामबहादुर तामाङले भने, “हामीले पटक-पटक विपद्को सामना गर्नुपरेको छ। यसले हाम्रो समुदायलाई आर्थिक र मानसिक रूपमा धेरै प्रभावित पारेको छ। हामीलाई सरकारबाट थप सहयोग र समर्थनको आवश्यकता छ।”

यी तथ्याङ्क र विवरणहरूले बागमती प्रदेशमा विपद् व्यवस्थापनको क्षेत्रमा गम्भीर ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता रहेको स्पष्ट पार्छन्। आगामी दिनहरूमा यस क्षेत्रमा थप लगानी, प्राविधिक ज्ञान र समुदायको सहभागिता बढाउने कार्यक्रमहरू संचालन गर्नुपर्ने देखिन्छ। यसरी मात्र प्रदेशले विपद्को सामना गर्न सक्ने क्षमता विकास गर्न सक्नेछ र भविष्यमा हुने सम्भावित क्षतिलाई न्यूनीकरण गर्न सक्नेछ।

ठीक छ, म तपाईंको अनुरोध अनुसार विपद्का घटनाहरू र तिनको प्रभावको एक डाटा तालिका तयार गर्नेछु:

नोट:

1. केही विपद्हरूको लागि सबै डाटा उपलब्ध छैन, त्यसैले केही कोठाहरूमा ‘-‘ चिन्ह प्रयोग गरिएको छ।
2. आर्थिक क्षतिको रकम नेपाली रुपैयाँमा दिइएको छ।
3. कुल आर्थिक क्षति रकम मन्त्रालयले दिएको कुल रकम हो, जुन व्यक्तिगत विपद्हरूको जोडभन्दा बढी छ। यसमा अन्य अप्रत्यक्ष क्षतिहरू पनि समावेश हुन सक्छन्।