हेटौँडा | नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको चनौली वितरण केन्द्रले चितवन जिल्लाका हजारौं उपभोक्तालाई लक्षित गरी पुनः तालिकाबद्ध लोडसेडिङ्गको घोषणा गरेको छ। ‘लोडसेडिङ्गमुक्त राष्ट्र’ घोषणा भइसकेको नेपालमा यस्तो सूचना फेरि आउनु ऊर्जा आपूर्तिको दिगोपनमाथिको प्रश्नजस्तै देखिएको छ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरण चनौली वितरण केन्द्रले चितवन जिल्लाका नारायणी–माडी, मेघौली–विजयनगर–शुक्रनगर र जगतपुर–रामपुर क्षेत्रमा दैनिक ६ घण्टा लोडसेडिङ्ग तालिका सार्वजनिक गरेको छ। तालिकाअनुसार मेघौली–विजयनगर–शुक्रनगर फिडरमा बिहान ९ देखि १२ र बेलुका ६ देखि ९ बजेसम्म, जगतपुर–रामपुर फिडरमा दिउँसो १२ देखि ३ र राति ९ देखि १२ बजे र नारायणी–माडी फिडरमा बिहान ६ देखि ९ र दिउँसो ३ देखि ६ बजे बिजुली कटौती हुनेछ।
वितरण केन्द्रका अनुसार चर्को गर्मी र रोपाईंको समयमा वर्षा नहुँदा सिंचाइ ग्राहकको माग झन् बढेको र सो क्रममा तारको क्षमता (३०० एम्पियर) भन्दा बढी (४५० एम्पियर) प्रवाह हुँदा लोड धान्न नसकिएकोले यस्तो तालिकाबद्ध लोडसेडिङ्ग गर्नु परेको हो। विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार दीर्घकालीन समाधानका लागि बसानी सबस्टेशनबाट अर्को वैकल्पिक ३३ केभी प्रसारण लाइनको निर्माण भइरहेको छ।
नेपालमा विगत केही दशकदेखि निरन्तर विद्युत् अभावका कारण लोडसेडिङ्ग चल्दै आएको थियो। २०७३ असोजमा काठमाडौं उपत्यकाका घरेलु उपभोक्ताको लोडसेडिङ्ग बन्द भएको थियो। त्यही वर्ष साउनमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले एक वर्षभित्र लोडसेडिङ्ग अन्त्य गर्ने घोषणा गरे, तर २८८ दिनमै राजीनामा दिँदा त्यो प्रतिबद्धता पुरा हुन सकेन। यस प्रक्रियालाई तीव्र बनाउन मन्त्रिपरिषदले ऊर्जाकै दशक अवधारणापत्र पारित गर्यो, र थप आयोजनाहरु (स्वदेशी/आयात) जोडियो। परिणामस्वरूप कुलमान घिसिङको नेतृत्वमा गतवर्ष अर्थात् वैशाख २०७९ मा नेपाल सरकारले देशलाई ‘लोडसेडिङ्गमुक्त’ घोषणा गर्यो। घर–घरेलु तथा उद्योग क्षेत्रमा नियमित आपूर्तिका कारण दसौँ वर्षमा प्रति व्यक्ति विजुली खपत एक सय तीस युनिटबाट चार सय युनिट पुगेर करिब तीनगुणा बढेको थियो। विद्युत् उपभोग बढेसँगै नेपालले बर्षाको मौसममा भारतलाई निर्यात गर्दै आउँदा हिउँदमा केही आयात थोरै गर्नुपर्ने ब्यवस्था चलाइरहेको थियो।
नेपालको विद्युत् माग पछिल्ला वर्षमा द्रुत रुपमा बढिरहेको छ। गर्मी बढेसँगै माग ह्वात्तै बढेर असार, २०७६ मा करिब १२५० मेगावाट पुगेको थियो र जेठको अन्त्यतिर त्यो १५५० मेगावाट पुग्ने अनुमान गरिएको थियो। त्यस बेला नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले लोडसेडिङ्ग गर्नुपरेको थिएन र भारतबाट करिब ४५० मेगावाट बिजुली आयात भइरहेका थिए। तर अहिले माग झन् बढेको र उपलब्ध स्रोत अभाव रहेको देखिन्छ। ऊर्जा मन्त्री दीपक खड्काले मार्च २०२४ मा अहिले नेपालले भारतबाट ८३० मेगावाट र आन्तरिक रूपमा करीव एक हजार मेगावाट उत्पादन गरी कुल १८ सय ३० मेगावाट मागपूर्ति गर्दैछ, जुन उच्च माग धान्न पर्याप्त नभएको बताएका थिए । यस अर्थमा यस वर्ष बेलुका घरायसी उपभोक्तामा विद्युत् कटौती अपरिहार्य भएको मन्त्री खड्काले स्पष्ट पारेका हुन् ।
सरकार र जनसमुदायमा यस विषयमा मिश्रित प्रतिक्रिया आइरहेका छन्। ऊर्जामन्त्री दीपक खड्काले संसदमा लोडसेडिङ्ग रोक्न नपाउने अवस्थाबारे सचेत गराएका छन्। उनले लोडसेडिङ्ग अन्त्य भएको भ्रम मुख्यतः विद्युत् आयात र निजी क्षेत्रको लगानीकै कारण भएको भन्दै कुलमान घिसिङलाई ‘एक्लै सफल’ भन्ने धारणा गलत रहेको पनि उल्लेख समेत गरिसकेका थिए ।
नेपालको ऊर्जा अभावलाई समाप्त पार्न विगत दशकमा थप आयोजनाहरु र आयातमार्फत उपलब्धता बढाइएको थियो। त्यसको परिणामस्वरूप २०७९ बैशाखमा देशैभर लोडसेडिङ्गमुक्त घोषणा भएको थियो। तर हाल्को विशाल मागवृद्धि र जलस्रोतमा अनिश्चितताले आपूर्ति अभाव सिर्जना गरेको छ।
