काठमाडौं | बिहान उठ्नेबित्तिकै धेरै नेपालीको हातमा चियाको कप हुन्छ। घर होस् वा कार्यालय, चिया पसल होस् वा बैठक, दुध चिया हाम्रो दैनिकीको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ। तर सँगै एउटा गुनासो पनि सुनिन्छ, “दुध चिया पिएपछि ग्यास्ट्रिक बढ्छ।” के यो केवल अनुभूति हो, कि यसको वैज्ञानिक आधार पनि छ?
चिकित्सकहरूका अनुसार ग्यास्ट्रिक भनेको आमाशयमा अत्यधिक एसिड उत्पादन हुनु हो। यसका लक्षणमा पेट पोल्नु, फुल्नु, अमिलो पानी घाँटीसम्म आउनु, डकार लाग्नु, वाकवाकी महसुस हुनु आदि पर्छन्। विश्व स्वास्थ्यसम्बन्धी अध्ययनहरूका अनुसार एसिडिटी र एसिड रिफ्लक्सको समस्या विश्वभर बढ्दो क्रममा छ। जीवनशैली, तनाव, अनियमित खानपान र क्याफिनयुक्त पेय पदार्थ यसको प्रमुख कारण मानिन्छन्।
चियामा क्याफिन हुन्छ। क्याफिनले आमाशयमा एसिड उत्पादनलाई अस्थायी रूपमा बढाउन सक्छ भनेर अन्तर्राष्ट्रिय पोषण अध्ययनहरूले देखाएका छन् । यही कारणले क्याफिनप्रति संवेदनशील व्यक्तिमा चिया वा कफी पिएपछि पेट असहज हुने सम्भावना हुन्छ। तर सबैमा एउटै प्रभाव पर्दैन। अमेरिकाको ग्यास्ट्रोइन्टेरोलोजीसम्बन्धी अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् । क्याफिनले केही व्यक्तिमा लक्षण बढाउँछ, तर प्रत्यक्ष रूपमा ग्यास्ट्रिक रोग उत्पन्न गर्छ भन्ने स्पष्ट प्रमाण छैन।
दुध मिसाएर बनाइने चियाको सन्दर्भमा पनि अनुसन्धानले मिश्रित नतिजा देखाएको छ। चियामा पाइने पॉलिफेनोल र एन्टिअक्सिडेन्ट तत्वले शरीरलाई फाइदा पुर्याउने उल्लेख गरिएको छ। केही अध्ययनले दुधमा रहेको प्रोटिन र क्याल्सियमले एसिडिटीलाई अस्थायी रूपमा सन्तुलन गर्न मद्दत गर्न सक्ने देखाएका छन्। तर यसको अर्थ दुध चियाले पेट पूर्ण रूपमा सुरक्षित बनाउँछ भन्ने होइन। कडा चिया, धेरै उमालेको चिया र अत्यधिक क्याफिन भने संवेदनशील व्यक्तिका लागि ट्रिगर हुन सक्छ।
खाली पेटमा चिया पिउनु अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। ग्यास्ट्रोइन्टेरोलोजीसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनहरूले खाली पेटमा क्याफिनयुक्त पेय सेवन गर्दा अम्लता बढी महसुस हुने देखाएका छन्। नेपालमा धेरै मानिस बिहान केही नखाई दुध चिया पिउने गर्छन्। पेट खाली हुँदा एसिड सिधै श्लैष्मिक पर्तमा प्रभाव पार्न सक्छ, जसले जलनको अनुभूति गराउँछ। चिकित्सकहरूका अनुसार समस्या चियाभन्दा पनि सेवनको समय र मात्रा हुन सक्छ।
नेपाल चिया उत्पादन र उपभोग दुवैमा चिनिन्छ। सरकारी तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा वार्षिक २५ मिलियन किलोभन्दा बढी चिया उत्पादन हुन्छ र यसको ठूलो हिस्सा घरेलु उपभोगमै खपत हुन्छ। गाउँदेखि सहरसम्म दुध चिया दैनिक जीवनको हिस्सा भएकाले पेटसम्बन्धी गुनासोसँग यसको नाम जोडिनु स्वाभाविक मानिन्छ। तर नेपालमै केन्द्रित दीर्घकालीन वैज्ञानिक अध्ययन भने सीमित छन्।
स्वास्थ्यकर्मीहरू सबैलाई एउटै असर नहुने बताउछन् । कसैलाई दिनमा दुई कप चियाले केही असर नगर्न सक्छ, कसैलाई एउटा कपले पनि पेट पोल्न सक्छ। पोषणविद्हरूका अनुसार समस्या अत्यधिक सेवनसँग बढी जोडिएको छ। दिनमा तीन–चार कपभन्दा बढी कडा चिया, धेरै चिनी र मसला मिसाएर पिउँदा अपच र अम्लता बढ्न सक्छ। धूम्रपान, मदिरा र चियाको संयुक्त प्रभावले समस्या झन बढ्न सक्छ। एसिड रिफ्लक्स वा दीर्घकालीन ग्यास्ट्राइटिस भएका व्यक्तिलाई भने क्याफिन सीमित गर्न सल्लाह दिइन्छ।
समग्रमा हेर्दा दुध चिया आफैं ग्यास्ट्रिकको प्रत्यक्ष कारण भएको ठोस वैज्ञानिक प्रमाण छैन। तर क्याफिनप्रति संवेदनशीलता, खाली पेटमा सेवन, अत्यधिक मात्रा र अस्वस्थ जीवनशैलीसँग जोडिँदा लक्षण देखिन सक्छन्। त्यसैले दुध चिया “दोषी” हो कि होइन भन्नेभन्दा पनि, हाम्रो बानी र मात्रा कस्तो छ भन्ने प्रश्न बढी महत्त्वपूर्ण देखिन्छ।
