फागुन कृष्णपक्षकी चतुर्दशी तिथिलाई ‘महाशिवरात्रि’ भनिन्छ। यो दिन भगवान् शिवको विशेष आराधना गरिने धार्मिक पर्व हो। नेपालको सनातन हिन्दू संस्कृतिमा यसको गहिरो महत्व रहेको छ।
शिव शब्दको अर्थ नै ‘कल्याणकारी’ हुन्छ। त्यसैले भगवान् शिवलाई सर्वोच्च शक्तिको प्रतीक मानिन्छ। उनी सृष्टि, स्थिति र संहारका आधार हुन्। उनकै कृपाले हाम्रो कल्याण सम्भव हुन्छ।
शास्त्रमा भनिएअनुसार शिवरात्रिका दिन नै ब्रह्माले भगवान् शिवको उत्पत्ति गरेका थिए। त्यसैगरी यसै दिन शिवपार्वतीको विवाह समारोह समेत सम्पन्न भएको थियो। त्यही कारणले हिन्दू धर्ममा यस पवित्र रात्रिलाई अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ।
महाशिवरात्रिको मुख्य विशेषता रातभरि जाग्राम बसी शिवपूजन गर्नु हो। वास्तवमा यस दिन शिव भगवानले ज्योतिर्लिङ्ग स्वरूपमा आविर्भाव भएका थिए। त्यही ज्योतिर्लिङ्गमा नै ब्रह्मा र विष्णुको एकतापूर्वक आराधना भएको धार्मिक मान्यता छ।
त्यसैले महाशिवरात्रिका दिन मुख्यतया शिवलिङ्गको पूजा गरिन्छ। शास्त्रोक्त विधिअनुसार शिवलिङ्गमा नै गायको दूध, दही, घिउ, मह र शर्करा चढाइन्छ। यी पाँच द्रव्यहरू क्रमशः शिवका पाँच स्वरूप इशान, अघोर, वामदेव, सद्योजात र तत्पुरुषलाई समर्पित गरिएको मानिन्छ।
शिवालयहरूमा रातभर धुनी जगाईरहने चलन छ। धर्मशास्त्र अनुसार ज्योतिर्लिङ्गको आराधना गर्दाखेरी साधकले सूर्योदयपछि मात्र भोजन गर्न सक्छ। त्यसैले रात परिसकेपछि शिवधुनी र भजनकीर्तनले वातावरणलाई अझ पवित्र बनाउँछ।
उदाहरणका लागी काठमाडौंको पशुपतिनाथ मन्दिरमा यस दिन लाखौं भक्तजनहरू शिवदर्शन र पूजाआजा गर्न जान्छन्। तीर्थयात्रीहरूका लागि पशुपतिनाथको दर्शन अनिवार्य नै मानिन्छ। शास्त्रमा उल्लेख छ- चार धाम घुमेर आएपछि मात्र पशुपतिनाथको भ्रमण गर्दा तीर्थ पूरा हुन्छ।
यस दिन उपवास बस्ने, शिवस्तोत्रपाठ गर्ने, शुद्ध जलदान र दूध, मह, बेलपात चढाउनेलगायत धार्मिक अनुष्ठानबाट मनुष्यलाई भौतिक र आध्यात्मिक दुवै लाभ प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। पाशुपत ब्रह्म परमात्मा रूपी शिवको पूजाले मुक्ति मिल्छ।
यसरी महाशिवरात्रि भगवान शिवभक्तिको अनन्त महायज्ञ हो। शिवकृपाले मानवतालाई अनुग्रहित गर्ने महान अवसरका रूपमा यसलाई लिनुपर्छ। शिवको आराधनाबाट शान्ति, सौख्य र समृद्धि प्राप्त होस् भन्ने कामना गरिन्छ। आस्थाले पथप्रदर्शन गरोस्।
