हेटौँडा | नेपाल सरकारले सन् २०३० (वि.सं. २०८७) भित्र नेपाललाई मलेरिया (औलो) मुक्त राष्ट्र बनाउने लक्ष्य राखेको छ। तर, २०२६ (वि.सं. २०८३) देखि नै ‘जिरो मलेरिया केस’ बनाउने योजना चुनौतीमा परेको देखिएको छ। यस वर्ष बागमती प्रदेशमा देखिएको तथ्यांकले लक्ष्य पूर्तिमा आयातित औलो संक्रमण सबैभन्दा ठूलो अवरोध बन्दै गएको देखिन्छ।
जनस्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरका सूचना अधिकारी लक्ष्मण घिमिरेका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा बागमती प्रदेशमा १ लाख २६ हजार ६८ जनाको रक्त नमुना परीक्षण गर्दा ९१ जना औलो संक्रमित फेला परे। तीमध्ये १ मात्र स्थानीय संक्रमण हो भने बाँकी ९० जना विदेशबाट आएका (आयातित) बिरामी हुन्। मकवानपुर जिल्लामै पनि बकैया गाउँपालिका स्थित द्रुतमार्गमा काम गर्ने एक मजदुरमा औलो पुष्टि भएको छ।
“हामीले सन् २०२६ देखि नै जिरो मलेरिया केस बनाउने लक्ष्य राखेका छौँ। त्यसका लागि परीक्षण, निगरानी र जनचेतनामा केन्द्रित भइरहेका छौँ,” लक्ष्मण घिमिरे, जनस्वास्थ्य अधिकृत, मकवानपुरले बताए।
पछिल्लो वर्षमा मकवानपुरमा ३ हजार ३ सय ९४ जनाको औलो परीक्षण गरिएकोमा चालु आव (२०७९/८०) को नौ महिनामा मात्र १ हजार ५ सय ८८ जनाको परीक्षण भएको छ। परीक्षण संख्या घट्दा संक्रमित छुट्ने सम्भावना बढ्ने जनस्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्।
घिमिरे भन्छन्, “ज्वरो आएको सबै केसमा मलेरियाको परीक्षण हुनुपर्छ। तर अहिले परीक्षण दर घटेको छ, जसले निगरानी कमजोर बनाएको छ।”
औलो मात्र होइन, चालु आवमा मकवानपुरमा ५ जनामा कालाजारको संक्रमण पनि पुष्टि भएको छ। दुवै रोग लामखुट्टेबाट सर्ने भएका कारण जनस्वास्थ्यको दृष्टिले थप चुनौतीपूर्ण अवस्था बनिरहेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय उदाहरण: अफ्रिकाबाट पाठ
घाना, नाइजेरिया, कंगो जस्ता अफ्रिकी मुलुकमा मलेरियाले हरेक वर्ष लाखौँको ज्यान लिन्छ। यिनै मुलुकमा, विश्व स्वास्थ्य संगठनको प्राविधिक सहयोगमा ‘औलो रहित अभियान मबाट सुरु हुन्छ’ अभियान थालिएको थियो। यसले जनचेतना, समुदाय आधारित उपचार, नियमित परीक्षण र स्थानीय लामखुट्टे नियन्त्रण कार्यक्रममार्फत निकै सुधार ल्याएको छ।
तर नेपालमा भने आयातित केसहरू, विशेष गरी भारत, खाडी मुलुक र अफ्रिकी देशहरूबाट फर्किने नेपाली कामदारहरू, ‘जिरो केस’ लक्ष्य पूर्तिमा बाधक भइरहेका छन्।
विशेषज्ञहरूले घर वरिपरि पानी जम्न नदिन, झ्याल ढोकामा जाली लगाउन, झुल लगाएर सुत्न र कामका लागि विदेशबाट फर्केपछि रगत परीक्षण गर्न सुझाव दिएका छन्। स्वास्थ्य संस्थामा निःशुल्क परीक्षण र उपचारको उपयोग गर्नुपर्ने जोड दिइएको छ।
मलेरिया निरीक्षक उर्मिला आचार्यका अनुसार, “मलेरिया लाग्दा ज्वरो, वान्ता, जोर्नी दुख्ने जस्ता लक्षण देखिन्छन्। यस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त परीक्षण गराउनु अनिवार्य छ।”
यस वर्ष ‘विश्व मलेरिया दिवस’ को नारा “पुनः लगानी, पुनः सोच र पुनः जागरणः हामीबाटै औलो निवारण” भन्ने छ। सन् २०२६ मा ‘जिरो केस’ बनाउने योजना हावादारी नहोस् भन्नका लागि अब व्यक्तिगत स्तरबाटै सक्रिय हुनु जरुरी छ।
जनस्वास्थ्य अधिकृत घिमिरेले भने, “आयातित औलोको जोखिम अझै कायमै छ। जिरो केसको लक्ष्य पुरा गर्न परीक्षण र जनचेतना नै मुख्य उपाय हुन्।” त्यसैगरी मलेरिया निरीक्षक आचार्यले थपिन्, “ज्वरो आएपछि पनि मलेरियाको परीक्षण नगर्ने प्रवृत्ति खतरनाक छ। यस्ता रोगहरू सुरुवातमै नियन्त्रण गर्न सकिन्छ, यदि सबै सचेत भए।”
जनस्वास्थ्य नीतिले मात्र होइन, समुदायको जिम्मेवारीबाटै नेपाल मलेरियामुक्त बन्न सक्छ।
