हेटौँडा। रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीको छैटौँ दिनसम्म खोज तथा उद्धार जारी रहँदा सरकारले प्रभावित नागरिकलाई सामान्य जीवनमा फर्काउने गरी पुनःस्थापनाको तयारीसमेत अघि बढाएको छ। हालसम्म ११ हजार ३७९ जनाको उद्धार गरिए पनि अझै ३ हजार ९२५ जना सम्पर्कविहीन छन् भने ९३९ जनाको शव फेला परेको छ।
प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले सोमबार बाढी प्रभावित क्षेत्रको पछिल्लो अवस्था सार्वजनिक गर्दै खोज, उद्धार, उपचार र राहतसँगै अब पुनःस्थापनालाई प्राथमिकतामा राखिने बताएका छन्। स्थानीय तहसँग समन्वय गरी प्रभावित नागरिक र भौतिक क्षतिको विवरण संकलन सुरु गरिएको छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको विवरणअनुसार फेला परेका शवमध्ये चितवनमा सबैभन्दा धेरै २७९ जनाको शव भेटिएको छ। नवलपरासी पूर्वमा २१६, नवलपरासी पश्चिममा १६८, नुवाकोटमा ९५, गोरखामा ६५, धादिङमा ५५, तनहुँमा ३८ र रसुवामा २३ जनाको शव फेला परेको छ।
सम्पर्कविहीनको संख्या भने अझै ठूलो छ। खोजी, उद्धार तथा विभिन्न स्थानबाट विवरण अद्यावधिक भइरहेकाले यो संख्या घटबढ भइरहेको सरकारले जनाएको छ। बाढी प्रभावित क्षेत्रबाट उद्धार गरी अस्पताल भर्ना गरिएका २७९ घाइतेमध्ये १६८ जना उपचारपछि घर फर्किसकेका छन्।
राहत ३ हजार ६९६ जनासम्म
खोज तथा उद्धारसँगै प्रभावित क्षेत्रमा राहत पुर्याउने काम पनि जारी छ। रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा स्थापना गरिएका चार संकलन केन्द्र तथा रसुवा र नुवाकोटका २७ वितरण केन्द्रमार्फत हालसम्म ३ हजार ६९६ प्रभावित नागरिकसम्म राहत पुर्याइएको छ।
सरकारलाई भारत, चीन, अमेरिका, संयुक्त अरब इमिरेट्स, कतार, जापान, स्विट्जरल्यान्ड र अस्ट्रेलियालगायत मुलुकबाट समेत सहयोग प्राप्त भइरहेको छ।
प्रधानमन्त्री राहत कोषमा सोमबार मध्याह्नसम्म नौ वाणिज्य बैंकका खातामा ५ अर्ब ८७ करोड ९२ लाख २३ हजार ८४२ रुपैयाँ जम्मा भएको छ। हिमालयन र लक्ष्मी बैंकका खातामा ३१ लाख ९३ हजार २३८ अमेरिकी डलरसमेत जम्मा भएको प्रधानमन्त्रीले जानकारी दिएका छन्।
भत्किएका पुलको विकल्पमा बेलीब्रिज
बाढीपछि सडक सम्पर्क टुटेको नुवाकोटको त्रिशूलीपारिको क्षेत्र पुनः सडक सञ्जालमा जोडिएको छ। गल्छी–त्रिशूली राजमार्गअन्तर्गत त्रिशूली नदीको दायाँ किनार हुँदै कल्लेरीटार, कोशीखोला, पिपलटार, दर्शनटार, छत्रेखोला र गौरीबेँसीबाट त्रिशूली बजार पुग्ने सडक सञ्चालनमा ल्याइएको छ।
रसुवा, नुवाकोट र धादिङका विभिन्न स्थानमा पुल भत्किएकाले अस्थायी पुल निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ। देवीघाटको तादी नदी, त्रिशूली बजार र बेत्रावती बजारमा बेलीब्रिज राख्ने विषयमा अध्ययन गरिएको छ।
भारतबाट २३० फिट लामो एक लेनको मोडुलर स्टिल ब्रिज प्राप्त भएको छ। भारतले थप सातवटा र चीनले ३० वटा बेलीब्रिज उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएको सरकारले जनाएको छ।
जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा अझै खोजी
बाढीले प्रभावित जलविद्युत् आयोजना क्षेत्रमा पनि खोज तथा उद्धार जारी छ। नेपाली सेनाले विभिन्न आयोजनाबाट हालसम्म २७९ जनाको उद्धार गरेको छ।
माथिल्लो त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजनाबाट मात्रै २५४ जनाको उद्धार गरिएको छ। मैलुङ खोला आयोजनाबाट नौ तथा रसुवागढीबाट दुई जनाको उद्धार गरिएको छ। अन्य प्रभावित आयोजनाबाट समेत उद्धार गरिएको छ भने केही सुरुङ तथा जोखिमयुक्त क्षेत्रमा खोजी जारी छ।
विद्युत् र सञ्चार सेवा फर्किँदै
बाढीले अवरुद्ध विद्युत् तथा सञ्चार सेवा पनि क्रमशः पुनःस्थापना भइरहेको छ। रसुवामा करिब ३० प्रतिशत घरधुरीमा विद्युत् सेवा पुगेको छ भने विद्युत् नपुगेका क्षेत्रका लागि ५०० थान पोर्टेबल सोलार पठाइएको छ।
नुवाकोटमा ८५ प्रतिशत र धादिङमा ९८ प्रतिशत क्षेत्रमा विद्युत् सेवा पुनःस्थापना भएको छ। सञ्चारतर्फ नेपाल टेलिकमका १२० मध्ये ११० र एनसेलका ७८ मध्ये ७५ वटा टावर सञ्चालनमा आएका छन्।
पहिचान नभएका शवको प्रमाण सुरक्षित राखिने
फेला परेका शवमध्ये पहिचान भएकालाई आफन्तको जिम्मा लगाउने काम भइरहेको छ। पहिचान हुन नसकेका शवको भने डीएनएसहित भविष्यमा सनाखतका लागि आवश्यक प्रमाण सुरक्षित राखेर कानुनी प्रक्रियाअनुसार व्यवस्थापन भइरहेको सरकारले जनाएको छ।
हजारौँ नागरिकले परिवार, घर तथा सम्पत्ति गुमाएको उल्लेख गर्दै प्रधानमन्त्री शाहले उद्धार र राहतपछि प्रभावित नागरिकलाई मानसिक तथा शारीरिक रूपमा पुनःस्थापित गर्दै सामान्य जनजीवनमा फर्काउनु अबको प्रमुख चुनौती रहेको बताएका छन्।
सरकारले स्थानीय तहसँग समन्वय गरी क्षतिको विस्तृत विवरण संकलन गरिरहेको छ। त्यसकै आधारमा पुनःस्थापना र पुनर्निर्माणका कार्यक्रम अघि बढाउने तयारी गरिएको छ।
प्रधानमन्त्री शाहले भोटेकोशीको विपद्लाई हिमालय क्षेत्रमा बढिरहेको जलवायुजन्य जोखिमसँग जोड्दै नेपालले जलवायु परिवर्तनबाट भोग्नुपरेको क्षतिको विषय अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष थप प्रभावकारी रूपमा उठाउनुपर्ने बताएका छन्।
