हेटौँडा | हरेक वर्ष नयाँ अनुभव, चुनौती, र अवसरहरू लिएर आउँछ। २०२४ पनि त्यस्तै रह्यो—कतै उत्साहजनक उपलब्धिहरू, त कतै निराशाजनक घटनाहरू। संसारभरि नै ठूलो परिवर्तनको वर्ष बनेको यो समय नेपालका लागि पनि महत्त्वपूर्ण रह्यो। आर्थिक अस्थिरता, जलवायु परिवर्तनको असर, प्रविधिको तीव्र विकास, मानसिक स्वास्थ्य संकट, सामाजिक सञ्जालको प्रभाव, र बेरोजगारी जस्ता विषयहरूले हाम्रा जीवनका धेरै पक्षलाई प्रभावित गरे।
२०२५ मा प्रवेश गरिसकेका छौँ, तर हामीले विगत वर्षका गल्तीबाट सिकेर सुधार नगर्ने हो भने भविष्य पनि उस्तै निराशाजनक हुन सक्छ। यसैले, हामीले २०२४ बाट सिक्नुपर्ने महत्वपूर्ण पाठहरू आत्मसात् गर्न जरुरी छ।
नेपालको अर्थतन्त्र २०२४ मा निकै चुनौतीपूर्ण रह्यो। मुद्रास्फीति दर उच्च रहनुका साथै बेरोजगारीले थप समस्या निम्त्यायो। नेपाल राष्ट्र बैंकका तथ्यांक अनुसार, सन् २०२४ मा मुद्रास्फीति ६.८% मा पुगेको थियो, जसले दैनिक उपभोग्य वस्तुहरू महँगो बनायो। पेट्रोल, चामल, तरकारीजस्ता आवश्यक वस्तुहरू खरीद गर्नसमेत मध्यम वर्गलाई सकस हुन थाल्यो। व्यवसाय सञ्चालन गर्न गाह्रो भएपछि धेरै साना उद्यमीहरू धरासायी भए।
यो अवस्थाले सिकाएको महत्वपूर्ण पाठ के भने, व्यक्तिगत वित्तीय सचेतना अत्यावश्यक छ। नेपाली समाजमा अझै पनि एकल आम्दानी स्रोतमा भर पर्ने प्रवृत्ति छ, जुन खतरनाक हुनसक्छ। विदेशमा जागिर मात्र रोज्ने होइन, स्वदेशमै अवसर खोज्ने र सिर्जना गर्ने सोच विकास गर्नुपर्छ। डिजिटल माध्यमबाट आम्दानी गर्ने तरिका सिक्नु, लगानीको राम्रो रणनीति अपनाउनु र फुर्सदको समयलाई उपयुक्त सीप विकासमा लगाउनु अबको आवश्यकता हो।
२०२४ मा प्रविधि क्षेत्रमा उल्लेखनीय परिवर्तन आयो। कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को विकासले धेरैलाई जागिर गुम्ने डर पैदा गर्यो भने कतिपयले यसलाई अवसरका रूपमा लिए। नेपालमा पनि डिजिटल प्रविधिको प्रयोग तीव्र गतिमा बढ्यो। नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणका अनुसार, सन् २०२४ मा इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको संख्या ४ करोड ५० लाख पुगेको छ। तर, प्रविधिको फाइदा उठाउनेभन्दा पनि मनोरञ्जनका लागि मात्र प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति हावी भएको देखिन्छ ।
नेपालमा अहिले पनि धेरै युवाहरू परम्परागत शिक्षा प्रणालीमा मात्र निर्भर छन्, जसले जागिरको ग्यारेन्टी गर्दैन। प्रविधिसँग जोडिएर, डिजिटल मार्केटिङ, फ्रीलान्सिङ, वेब डेवेलपमेन्ट, र कृत्रिम बुद्धिमत्ता सम्बन्धी सीप सिक्नेहरूले भने राम्रो अवसर पाए। २०२४ ले सिकाएको एउटा ठूलो पाठ यही हो—यदि नयाँ प्रविधिसँग कदम मिलाएर हिँड्न सकिएन भने प्रतिस्पर्धामा पछाडि परिन्छ।
जलवायु परिवर्तन अब एउटा टाढाको समस्या मात्र रहेन, यो अहिलेको वास्तविकता भइसकेको छ। २०२४ मा नेपालमा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव अझ स्पष्ट देखियो। अनावृष्टि, असमयिक वर्षा, र चरम मौसमी घटनाहरूले कृषि क्षेत्रमा ठूलो असर पार्यो। नेपाल कृषि प्रधान देश हो, तर मौसम अनिश्चित बन्दै जाँदा कृषिमा निर्भर लाखौँ नेपालीको भविष्य अन्योलमा परेको छ।
नेपाल सरकारको तथ्यांकअनुसार, २०२४ मा चामल उत्पादन ७% ले घटेको थियो। सिँचाइको समस्या, अनियमित मौसमी चक्र, र वातावरणीय प्रदूषणले गर्दा कृषकहरूले ठूलो क्षति बेहोरे। जलवायु परिवर्तनलाई निस्तेज गर्न सरकारले मात्र पहल गरेर पुग्दैन, प्रत्येक नागरिकले आफ्नो जीवनशैलीमा परिवर्तन ल्याउनुपर्छ। वातावरणमैत्री प्रविधिहरूको प्रयोग, हरियालीको प्रवर्द्धन, प्लास्टिकको न्यूनतम प्रयोग, र नवीकरणीय ऊर्जातर्फ लाग्ने सोच विकास गर्न आवश्यक छ।
२०२४ मा अर्को गम्भीर समस्या मानसिक स्वास्थ्य रह्यो। विश्वव्यापी रूपमा नै मानसिक स्वास्थ्य संकट बढ्दै गएको देखिन्छ, र नेपाल पनि यसबाट अछुतो रहेन। नेपाल प्रहरीका अनुसार, २०२४ मा आत्महत्याको घटनाहरू ८% ले बढेका छन्। धेरै युवाहरू तनाव, चिन्ता, र डिप्रेसनको चपेटामा परेका छन्, तर खुला रूपमा कुरा गर्ने संस्कार अझै विकास भएको छैन।
समाजमा मानिसहरू भौतिक रूपमा जति नजिकिए, मानसिक रूपमा त्यति नै टाढिएका छन्। सामाजिक सञ्जालमा देखिने “परफेक्ट लाइफ” ले वास्तविक जीवनमा असन्तुष्टि पैदा गर्छ। कतिपय मानिसहरू आफूलाई अरूसँग तुलना गर्न थालेर असुरक्षित महसुस गर्छन्। २०२४ को पाठ भनेको मानसिक स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। एक्लोपन, तनाव, र डिप्रेसनलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्छ। परिवार, साथीभाइहरूसँग खुलेर कुरा गर्नुपर्छ, र आवश्यक परेमा पेशेवर सहयोग लिनुपर्छ।
सामाजिक सम्बन्धका हिसाबले पनि २०२४ ले धेरै कुरा सिकायो। प्रविधिको प्रयोग बढेसँगै प्रत्यक्ष भेटघाट र अन्तरक्रिया घट्दै गएका छन्। परिवारभित्र संवाद कम हुनु, साथीभाइहरूसँग समय बिताउने बानी हट्दै जानु, र सञ्जालमा मात्र सीमित सम्बन्ध राख्नु सम्बन्धहरू कमजोर बनाउने कारक बने।
२०२५ प्रवेश गरिसक्दा, हामीले यी कुराहरूलाई आत्मसात् गर्नु आवश्यक छ। सम्बन्धहरू जोगाउन, जीवनलाई सन्तुलित बनाउन, र डिजिटल विश्वलाई वास्तविक दुनियाँसँग मिलाएर लैजान हामीले सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ।
अब प्रश्न उठ्छ—के हामी २०२४ को गल्तीहरू दोहोर्याउनेछौँ, वा तीबाट सिकेर अघि बढ्नेछौँ? यो निर्णय हाम्रो हातमा छ। हरेक चुनौती एउटा नयाँ अवसर पनि हो। आर्थिक रूपमा सशक्त बन्न, प्रविधिसँग अपडेट रहन, जलवायु परिवर्तनप्रति सचेत हुन, मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिन, र सम्बन्धहरूको महत्त्व बुझ्न २०२४ ले दिएको सन्देशलाई आत्मसात् गर्दै २०२५ लाई अझ सकारात्मक रूपमा अघि बढाउनु हाम्रो कर्तव्य हो।
